ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಹೈಕೋರ್ಟ್
ನೀಡಿರುವ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭೋಜಶಾಲಾ ಸಂಕೀರ್ಣವು ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿಯ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯವು ಮಸೀದಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ತೀರ್ಪು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಹೊಸ ತಿರುವು ನೀಡಿದೆ.
ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ (ASI) ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ವರದಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಭೋಜಶಾಲಾ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವು ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪುರಾತನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು, ದೇವಾಲಯ ಶೈಲಿಯ ಸ್ತಂಭಗಳು ಹಾಗೂ ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ ASI ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷಾ ವರದಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಸಂಕೀರ್ಣದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯದ ರಚನೆಗಳ ಗುರುತುಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು “ಈ ಸ್ಥಳದ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ASI ಮುಂದುವರಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಮಸೀದಿ ಭಾಗವನ್ನು ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದು ಶಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನ್ಯಾಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸೂಕ್ತ” ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
ಭೋಜಶಾಲಾ ವಿವಾದ ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದು, ಹಿಂದೂ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿಯ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯವು ಇದನ್ನು ಕಮಾಲ್ ಮೌಲಾ ಮಸೀದಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಪ್ರತೀ ಮಂಗಳವಾರ ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಶುಕ್ರವಾರ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ನಮಾಜ್ಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.
ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಬಳಿಕ ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲೂ ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿವೆ. ಕೆಲವು ಹಿಂದೂ ಸಂಘಟನೆಗಳು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ್ದು, “ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯ ಸಿಕ್ಕಿದೆ” ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿವೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಘಟನೆಗಳು ತೀರ್ಪಿನ ವಿರುದ್ಧ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿವೆ.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಭೋಜಶಾಲಾ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಪರಮಾರ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದ ಈ ಸ್ಥಳವು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಮಸೀದಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗತೊಡಗಿತು ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಹಿಂದೂಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮುಂದಿಟ್ಟಿವೆ.
ಈ ನಡುವೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತವು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಿಗಿ ಭದ್ರತೆ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಅಹಿತಕರ ಘಟನೆ ನಡೆಯದಂತೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಧಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆ ನಿಯೋಜನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ ಪೋಸ್ಟ್ಗಳನ್ನು ಹಂಚದಂತೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಭೋಜಶಾಲಾ ಪ್ರಕರಣದ ಈ ತೀರ್ಪು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ-ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವಾದಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.